U Zadary znowu proza (Wszyscy byli odwróceni)

Michał Zadara po raz drugi podjął się reżyserii w łódzkim Teatrze Nowym. Po raz kolejny była to inscenizacja prozy. I znów Zadara zrobił to znakomicie. Wszyscy byli odwróceni to następna ciekawa propozycja w łódzkim repertuarze.

Marek Hłasko jako pisarz miał niesamowitą umiejętność tworzenia tekstów dla reżyserów, czego dowodem są liczne adaptacje filmowe i teatralne jego książek. Michał Zadara   zdecydował się na inscenizację powieści Wszyscy byli odwróceni, która porusza problem  tożsamości  (na co zwraca szczególną uwagę reżyser), miłości potrafiącej zakorzenić człowieka w rzeczywistości i godności ludzkiej jako istocie człowieczeństwa.

Dov Ben Dov wraz z Izraelem, przyjacielem Nikim, przyjeżdża do rodzinnego miasta – Eljatu. Dov, mając wyrok w zawieszeniu, w ten sposób chce uniknąć nowych kłopotów. Jednak jego najbliżsi wiążą inne nadzieje z powrotem bohatera. Chcą bowiem, aby rozprawił się on z konkurencją rybacką młodszego brata, również Dova.

Owa konkurencja to więźniowie, którzy muszą w Eljacie spędzić najbliższe lata bez konfliktów, aby móc odkupić swoje winy. Ich sytuacja jest taka sama jak  ta, w której znalazł się Dov Ben Dov. Wobec tych okoliczności Eljat staje się miastem – więzieniem, w którym ludzie  nienawidzą się i nie ukrywają tych uczuć, ale nie mogą dać się sprowokować, bo stawką jest wolność. Dov Ben Dov i Izrael wynajmują jeepa, żeby zabierać turystów z lotniska i wozić po Eljacie. Pierwszego dnia Izrael zabiera z lotniska Niemkę – Urszulę, która z czasem staje się dla niego kimś bliższym niż klientką.

Spektakl Zadary szczególnie zwraca się w stronę tożsamości człowieka, tożsamości żydowskiej. Kim jest Żyd, który przyjechał do wyzwolonego Eljatu, a kim jest ten, który chce stąd wyjechać, uciec. Mocno zaakcentowany jest również problem Holokaustu i trudnych, mimo upływu czasu, stosunków niemiecko-żydowskich.

Scenografia, wykonana z prostych, metalowych instalacji, przypomina letni obóz dla wczasowiczów. W połączeniu z żółtym odcieniem światła sprawia ona, że widz czuje nieznośny upał Eljatu, jego suchość. Ale stworzony klimat przywodzi na myśl świat Hłaski, nie odbiegając od czegoś, co można nazwać „zadarowskim”.

Aktorzy leniwie poruszają się po scenie, czasem tańczą, i, co ciekawe, są również widzami. Kulisy dla odtwórców znajdują się na widowni lub z boku sceny, skąd mogą obserwować rozgrywające się wydarzenia. Podczas spektaklu wszyscy są zwróceni w stronę bohaterów.

Propozycja Michała Zadary jest warta uwagi widza w każdym wieku. Inscenizacja nie pomija stylu Hłaski, ale równocześnie nadaje opowieści charakter reżyserski (scenografia, prowadzenie aktorów od pierwszej chwili wskazują na styl Zadary), co z pewnością jest dużym plusem.

Natalia Popłonikowska, Teatralia Łódź
Internetowy Magazyn „Teatralia”, numer 100/2014

Teatr Nowy im. Kazimierza Dejmka w Łodzi
Wszyscy byli odwróceni
adaptacja,  reżyseria, scenografia: Michał Zadara
kostiumy: Marek Ślesiński
film i światła: Artur Sienicki
obsada: Kamila Salwerowicz, Anna Cieślak (gościnnie), Barbara Wysocka (gościnnie), Mateusz Janicki, Michał Kruk, Arkadiusz Brykalski (gościnnie), Oskar Hamerski (gościnnie), Edward Linde-Lubaszenko (gościnnie)
premiery: warszawska 18 lipca 2013, Muzeum Historii Żydów Polskich; łódzka 22 listopada 2013
fot. Krzysztof Bieliński