To be Young, Gifted and Black (Coup Fatal, TANIEC PRAGA 2014)

To be Young, Gifted and Black (Coup Fatal, TANIEC PRAGA 2014)

Coup Fatal jest wspólnym projektem belgijskiego choreografa i reżysera Alaina Platela, saksofonisty Fabrizio Cassola, kontratenora Serge’a Kakudji oraz gitarzysty Rodrigueza Vangamy. Inscenizacja miała swoją światową prapremierę 10. czerwca w wiedeńskim Burgtheater w ramach Wiener Festwochen. Dwanaście dni później projekt odniósł wielki sukces przed praską widownią w Teatrze Muzycznym w Karlinie.

Dzieło Platela jest w gruncie rzeczy wielogatunkowym koncertem muzycznym w wykonaniu czternastu kongijskich artystów – wokalistów, instrumentalistów i tancerzy. Głównym motywem spektaklu jest formalna różnorodność dźwięków powstała z oryginalnego połączenia europejskiej muzyki barokowej z tradycyjną muzyką afrykańską, rockiem i jazzem. Młody i utalentowany kongijski kontratenor Serge Kakudji, przy współudziale tancerzy i instrumentalistów z Kinszasy, zaprezentował repertuar znanych barokowych kompozytorów w nietypowej aranżacji. Z połączenia esencji europejskiej klasyki – dzieł Monteverdiego, Händla, Vivaldiego, Glucka oraz Bacha – z melodiami współczesnej Afryki twórcom udało się stworzyć zupełnie nową jakość muzyczną, oryginalną transkulturową mieszankę dźwięków, głosów i instrumentów (m.in. gitary akustycznej, basowej i elektrycznej, ksylofonu, afrykańskiej zanzy oraz balafonu). To właśnie trans- a nie interkulturowość jest moim zdaniem największym osiągnięciem tego spektaklu. Dorobek artystyczny różnych epok, stylów muzycznych i kultur oddziałuje bowiem na widza jako jedna konceptualna, harmonijna całość, a nie jako połączenie kilku odrębnych i niezależnych od siebie nurtów. Twórcom spektaklu udało się stworzyć dzieło ponad-kulturowe, w którym granice między europejską i afrykańską estetyką (różnych czasów historycznych!) płynnie się rozmywają i są dzięki temu ledwie wyczuwalne. Przedstawienie Platela walczy w ten sposób z utartymi kolonialnymi wyobrażeniami kultur pozaeuropejskich.

Z drugiej strony spektakl jest raczej afirmacją afrykańskiej witalności i ekspresji artystycznej, niż osiągnięć europejskiego baroku. Dorobek wspomnianych powyżej kompozytorów został estetycznie podporządkowany wyrazistości i żywiołowości kongijskich twórców, nie tylko w sferze interpretacji muzycznej, ale również choreograficznej. Spektakl emanuje nieskrępowanym ruchem i cielesnością, co w pewnych momentach może prowadzić do skrępowania pojedynczych widzów, wybranych przez artystów do podjęcia z nimi gry. W ciągu (momentami popadającego w rozwlekłość) ponad dwugodzinnego widowiska tancerze kilkakrotnie przechodzą na drugą stronę rampy, aby zatańczyć z kimś z publiczności bądź ponad rzędami zaśpiewać utwór Niny Simon To be Young, Gifted and Black z albumu Black Gold (1970), który stanowi punkt kulminacyjny przedstawienia.

Tragizm i monumentalność arii operowych w wykonaniu Serge’a Kakudji znajdują odzwierciedlenie w skomplikowanej sytuacji społeczno-politycznej jego młodej ojczyzny, która w 1960 roku zyskała niepodległość po latach belgijskiego kolonializmu, a pod koniec XX wieku była nękana krwawą wojną domową. Poza muzyką baroku wyraźne tło całego spektaklu tworzy miejska kultura współczesnej Kinszasy, stolicy Demokratycznej Republiki Konga (w latach 1971-1997 noszącej oficjalną nazwę Zair). Charakterystycznym elementem tej kultury jest tzw. Société des ambianceurs et des personnes élégantes, czyli zrzeszenie dandysów w kolorowych, ekstrawaganckich garniturach, manifestujących swym wyglądem kontrast z otoczeniem, w którym żyją. Nietuzinkowa charakteryzacja, jaskrawe, krzykliwe kostiumy i efektowne fryzury podkreślają przynależność artystów do undergroundowego świata kongijskiej Kinszasy, a tym samym niezgodę na nierówności społeczno-ekonomiczne tego miasta.

Daria Šemberová
Internetowy Magazyn „Teatralia” 109/2014

Coup Fatal

Miejsce i data premiery: Burgtheater Wien, 10. czerwca 2014

Koncepcja: Serge Kakudji, Paul Kerstens

Kierownictwo artystyczne: Alain Platel

Kierownictwo muzyczne: Fabrizio Cassol, Rodriguez Vangama

Dyrygent: Rodriguez Vangama

Interpretacja: Serge Kakudji (kontratenor), orkiestra: Rodriguez Vangama, Costa Pinto, Angou Ingutu, Bouton Kalanda, Erick Ngoya, Silva Makengo, Tister Ikomo, Deb’s Bukaka, Cédrick Buya, Jean-Marie Matoko, 36 Seke, Russell Tshiebua, Bule Mpanya.

Scenografia: Freddy Tsimba

Reżyseria światła: Carlo Bourguignon

Dźwięk: Max Stuurman

Kostiumy: Dorine Demuynck

Produkcja: KVS & les ballets C de la B

Koprodukcja: Théâtre National de Chaillot (Paris), Holland Festival (Amsterdam), Festival d’Avignon, Theater im Pfalzbau (Ludwigshafen), TorinoDanza, Opéra de Lille, Wiener Festwochen

W przedstawieniu wykorzystano m.in. fragmenty utworów:

Toccata (L’Orfeo, Claudio Monteverdi)

Presti omai, l’Egizia terra (Giulio Cesare in Egitto, Georg Friedrich Händel)

Vedro con mio diletto (Il Giustino, Antonio Vivaldi)

Che faro senza Euridice (Orfeo ed Euridice, Christoph Willibald Gluck)

Domero la tua fierezza (Giulio Cesare in Egitto, Georg Friedrich Händel)

Barbaro traditor (Bajazet, Antonio Vivaldi)

Prélude No1 (Das Wohltemperierte Klavier, J.S. Bach)

Lascia ch’io pianga (Rinaldo, Georg Friedrich Händel)

To be Young, Gifted and Black (Nina Simone)

fot. archiwum teatru