Urodziny Dady przed końcem świata

Urodziny Dady przed końcem świata

Teatr Dada von Bzdülöw obchodził w 2012 roku dwudziestolecie istnienia. Z tej okazji w listopadzie i grudniu odbył się na deskach Teatru Wybrzeże festiwal Dada XX, na którym zaprezentowano wybrane spektakle z pokaźnego dorobku gdańskiej formacji tanecznej. Spośród około 40 tytułów zostały wybrane najbardziej znane i cenione produkcje ostatnich lat. Można było zobaczyć Caffé Latte, Czerwoną trawę, Duety nieistniejące, Le Sacre czy Fruu, ale nie zabrakło również nieco starszych pozycji: Magnolii, So beautifulBonsai. W ramach finału artyści przygotowali premierę Celebration, czyli koniec. I jeszcze raz!.

Patrząc z perspektywy czasu i wymienionych tytułów można stwierdzić, że Dada von Bzdülöw wciąż wychodzi z założenia, które przyświecało Katarzynie Chmielewskiej i Leszkowi Bzdylowi dwadzieścia lat temu, gdy postanowili stworzyć razem teatr. Dada w swoim manifeście postulował wiarę we fragmentaryczność postrzegania, przypadkowość, grę konwencjami oraz dystansowanie się wobec powagi. Niewątpliwie twórcy wykazali się konsekwencją wyboru, gdyż powracającymi w ich spektaklach motywami przewodnimi są właśnie wolność kreacji, bezpretensjonalność, zabawa, przemienne stosowanie konwencji czy balansowanie między gatunkami. Artyści bawią się słowem, gestem, dźwiękiem poprzez przekraczanie przyjętych granic czy ich parodystyczne ogranie. Pojedynek na muzykę cielesną (dosłownie!), czyli szumienie lub różnorodne interakcje z publicznością to przykłady spontanicznych improwizacji, czystej chęci eksploracji – nawiązujących do dadaistycznych działań, które patronują teatrowi nie tylko w nazwie. Twórczość Dady wymyka się kategoryzacjom, ponieważ wyrasta z chęci przekraczania granic i bycia „pomiędzy”. podobnie jak tytułowe Caffé Latte – czyli coś nieokreślonego – to nie tylko kawa czy spienione mleko, tak Dada von Bzdülöw nie jest tylko teatrem tańca. Ich spektakle przypominają czasem koncerty, performance, sceniczne eseje czy inne formy eksperymentalne.

Na twórczość tego zespołu składa się nie tylko choreografia. To również oryginalna muzyka, często grana na żywo, którą specjalnie dla potrzeb teatru tworzą cenieni muzycy tacy, jak Mikołaj Trzaska (wieloletni współpracownik Dady, autor muzyki do m.in. Duetów nieistniejących, Magnolii, Le sacre), Olo Walicki (Fruu, Celebration) czy zespół SzaZa, czyli Patryk Zakrocki i Paweł Szamburski (Caffè Latte, Celebration). Artyści sięgają również po literaturę, która może stanowić inspirację dla spektaklu (jak w przypadku Czerwonej trawy, odwołującej się do surrealistycznej prozy Borisa Viana) lub zostaje bezpośrednio przytoczona, staje się elementem składowym przedstawienia, jak w przypadku Caffé Latte czy Duetów nieistniejących. Twórcy wchodzą w dialog z tekstami kultury, tworząc sceniczne eseje, czego dowodem jest Le sacre, bezpośrednio odnoszące się do tajemniczej, wręcz kryminalnej historii powstania Święta wiosny Strawińskiego. W tym przypadku wykorzystano dokumentację faktograficzną – fragmenty korespondencji między twórcami baletu oraz pierwotną wersję libretta, włączając je w sceniczną opowieść. Artyści przywołują również teorie filozoficzne Jeana Baudrillarda czy Guy Deborda tworząc dodatkowy kontekst interpretacyjny do wykonywanych działań ruchowych i muzycznych. Pozostawiają widzowi tropy, którymi może podążać, choć nie musi, a czasem specjalnie prowadzą odbiorcę na manowce kulturowych odniesień. Nie są to odwołania obiegowe – teatr Dada wymaga od widza skupienia i koncentracji, rzuca mu wyzwanie intelektualne, choć jednocześnie dystansuje go wobec tego zadania poprzez ironiczne, autotematyczne gesty, formalne zabawy zaplanowane tak, by je traktować z przymrużeniem oka.

Konceptualność spektakli Dady von Bzdülöw jest jednym z najbardziej charakterystycznych cech tego teatru. Niemal wszystkie przedstawienia, niezależnie od tego, czy prezentują fabułę klarownie, czy nie, mają strukturę otwartą, składającą się z segmentów połączonych ze sobą w luźny sposób, przez co tworzą migotliwą całość. Z jednej strony są gęste od znaczeń, z drugiej objawiają się jako radosna zabawa formą, żart. To collage złożone z solowych etiud czy improwizacji kontaktowych. Spektakle Dady celowo sprawiają wrażenie niedokończonych, nieuładzonych. Zapraszają widza do wzięcia udziału w spotkaniu, nie do obejrzenia gotowego dzieła. Niektóre z przedstawień są pomyślane jako jednorazowe pokazy, happeningi. Kończący festiwal Celebration, czyli koniec. I jeszcze raz! stworzono właśnie w takiej formie. Artyści częściowo inspirowali się domniemaniem, zgodnie z którym 21 grudnia miał nastąpić koniec świata. Wobec przepowiedni ustosunkowali się dowcipnie i z dystansem, tworząc jednocześnie urodzinowy, autotematyczny pokaz z udziałem dotychczasowych współtwórców i współpracowników teatru Dada.

Tematycznie twórczość Dady von Bzdülöw koncentruje się wokół człowieka, kondycji indywiduum, a także relacji z innymi ludźmi, zwłaszcza tych intymnych. Czerwona trawa oscyluje wokół erotyki, pierwszego kontaktu między kobietą a mężczyzną, bada także charakter pozycji zajmowanych przez określoną płeć w grze zwanej flirtem. Tym samym umieszcza między parami człowieka samotnego, niezdolnego i niechętnego do wypełniania określonej społecznie roli i przestrzegania narzuconych reguł. Duety nieistniejące ujmują kwestię związków z perspektywy atrofii relacji i trudnych do wyrażenia sprzecznych emocji. O człowieku miotającym się, uwikłanym we własny strach i ból, a jednocześnie pięknym opowiada So beautiful. Katarzyna Chmielewska porusza się jak ptak, którego pragnienie wolności próbuje przezwyciężyć własne ograniczenia.

Dwie dekady działalności teatru tańca w Polsce to zdecydowane osiągnięcie. Twórczość Dady von Bzdülöw jest spójna w swojej różnorodności, otwarciu na zabawę i poszukiwanie oraz próbach uchwycenia rzeczywistości, współczesności. Z okazji urodzin Dady należy życzyć twórcom kolejnych lat tak interesujących artystycznie oraz tak pełnej, otwartej widowni, jak ta obecna na urodzinowym finale.

Weronika Łucyk, Teatralia Trójmiasto
Magazyn Internetowy „Teatralia”, numer 40/2013

Dada XX. Festiwal Jubileuszowy Teatru Dada von Bzdülöw, Teatr Wybrzeże w Gdańsku, 31 października – 13 grudnia 2012

Weronika Łucyk – rocznik 1987. Absolwentka wiedzy o teatrze, teatrologii i kultury współczesnej UJ. Dotąd publikowała w „Didaskaliach” oraz przy okazji Festiwalu Szekspirowskiego i gdyńskiego R@Portu. Mieszka nad morzem, skąd pochodzi. Lubi pić herbatę, oglądać seriale i pielęgnować stare meble, bo mają własną historię.