Potencjał membrany (Membrana)

Potencjał membrany (Membrana)

Prezentowana podczas festiwalu Materia Prima Membrana powstała w oparciu o bardzo prosty pomysł, a właściwie odkrycie, że na odpowiednio oświetlonej membranie bębna powstają obrazy niczym w teatrze cieni. W izraelskim spektaklu pojawiające się na membranie figury wydają się pochodzić z tajemniczego świata muzyki i rytmu.

Teatr cieni jest formą bardzo kameralną, świat tworzy się na oczach widza, w jego bezpośredniej bliskości. Mechanizm wywoływania na płótnie postaci rzadko jest zakrywany, scenę stanowi czasem mały kawałek płótna, na którym, jak w procesie wywoływania fotografii, pojawiają się jakby znikąd postaci ludzkie i zwierzęce. Prezentowany podczas festiwalu spektakl ciekawił czasem nawet bardziej tym „jak to jest zrobione” niż samym obrazem. Artyści wyposażeni w skromny ekwipunek latarek, membran i prostych instrumentów muzycznych tworzyli obrazy oparte na wyśpiewywanych i granych przez nich strukturach muzycznych, pochodzących z różnych kultur.

Rosjanie z jednej strony wybierają za swoją inspirację genesis — historię stworzenia świata, ale z drugiej nie wykorzystują potencjału fabularnego, jaki niesie za sobą ten wielokrotnie wykorzystywany w tradycji teatralnej motyw. Swoją uwagę koncentrują na samym akcie tworzenia, tak bliskim przecież każdemu rodzajowi działalności artystycznej.

W spektaklu ciekawi i skupia uwagę to, co powstaje na styku dźwięku i obrazu: płynność nie pozwalająca określić, czy to z rytmu i melodii pieśni stwarza się obraz, czy to figury na membranie wytwarzają dźwięki. Największą wartość spektaklu stanowi dwojakie wykorzystanie potencjału powłoki bębna, z którym widzowie nie spotykają się na co dzień. Sztuka wokalna izraelskich artystów wydaje się być bardziej atrakcyjna niż warstwa wizualna spektaklu, która często ogranicza się jedynie do estetycznej atrakcyjności obrazu. Kolor i kształt oddziałują na zmysły widza, ale animatorzy figur nie wykorzystują fabularnego potencjału teatru cieni. Dynamiczna akcja, emocjonalne zróżnicowanie i wielobarwność formy są w Membranie domeną dźwięku, szczególnie interesująco wybrzmiewającego właśnie wtedy, kiedy nie towarzyszą mu konkretne obrazy, a raczej impresyjne błyski światła czy rozmazane, pojawiające się tylko na chwilę cienie.

Ludowe pieśni różnych narodów silnie zabarwiają atmosferę spektaklu, będąc ściśle związanymi z fizyczną obecnością aktorów, która pozwala im reagować na wydobywane przez siebie dźwięki, wchodzić w muzyczny dialog czy tworzyć dla siebie nawzajem wokalną linię narracyjną. Włączone do spektaklu projekcje wideo nie różnią się właściwie od wykonywanych na żywo animacji figur, co sprawia, że obniżają rangę działań aktorów, które wykonywane na oczach widzów zostają zrównane z projekcją, nad którą panuje komputer.

Warstwa wizualna jest satysfakcjonująca, ale nie porywa: teatr cieni wydaje się być jedynie dodatkiem do wokalnej części spektaklu. Zostaje mu podporządkowana wtedy, kiedy w zupełnej ciemności widzimy tylko dłonie aktora wydobywające brzmienie z prześwietlonej membrany: jest ciekawa, obnaża mechanizm funkcjonowania instrumentu, pozwala na uchwycenie nie tylko jednym zmysłem źródła dźwięku. Nuży jednak, kiedy oglądamy fragmentaryczne scenki, dla których pretekstem jest tekst bądź charakter pieśni, nie wychodzące poza prostą ilustracyjność.

Zuzanna Berendt, Teatralia Kraków
Internetowy Magazyn „Teatralia”, numer 130/2015

3. Międzynarodowy Festiwal Teatru Formy „Materia Prima”, Kraków, 21-28.02.2015

Yaniv Shentser & Meirav Ben David

Membrana (Membrane)

Pomysł i reżyseria: Meirav Ben David, Yaniv Shentser

Scenografia: Mia Janković,Yaniv Shentser

Muzyka: Meirav Ben David, Yaniv Shentser

Wideo: Yaniv Shentser

Występują: Meirav Ben David ,Yaniv Shentser

Wsparcie: Rabinovich Foundation for Arts

fot. Roger Ichai

Zuzanna Berendt, rocznik 1994, studentka wiedzy o teatrze UJ, w wolnych chwilach podróżująca do Gdańska (koniecznie z książką!), skąd pochodzi i w którym zaczął się dla niej teatr.