Ofiara własnych manipulacji

Płatonow, debiutancki dramat Antoniego Czechowa, stanowi nie lada wyzwanie dla osób, które chcą go przenieść na scenę. Problemem jest znalezienie w morzu różnych historii i epizodów tych ważnych, determinujących głównego bohatera. W Teatrze im. J. Osterwy w Lublinie podjęła się tego Agnieszka Korytkowska-Mazur. Ze starcia z materią dramatu nie do końca jednak wychodzi obronną ręką.

Płatonow to historia manipulatora, bawidamka i uwodziciela, jakich na świecie wielu. Odpowiednik tytułowego bohatera można znaleźć w każdym środowisku, otoczeniu – zarówno w zakładach pracy, jak i w rodzinie, sąsiedztwie. Taki osobnik stanowi zagrożenie, jest osobą, wobec której mało kto jest obojętny. Wywołuje zazwyczaj skrajne emocje: od nienawiści, obrzydzenia, po uwielbienie, miłość czy namiętność. Czasem pada ofiarą własnych niecnych intryg i szaleństw, po czym opuszczony przez najbliższych kończy życie w samotności. Reżyserka postanowiła opowiedzieć historię z perspektywy Płatonowa, jako tego, kto tworzy rzeczywistość. To on stanowi punkt centralny. Kolejne postaci dramatu pokazywane są najczęściej podczas spotkań z Płatonowem, są przez niego kreowane. Obrazuje to scenografia, czyli ogromny metalowy trójkąt, którego tylne wierzchołki są uniesione, a jeden z nich wypuszczony jest w publiczność, raz po raz wysuwa się z niego stół, a pod sufitem wiszą na hakach krzesła, na przemian opuszczane i podnoszone. Przy jednym z wierzchołków figury znajduje się Płatonow. To jego przestrzeń, miejsce, w którym – jak się później przekonamy – gra pierwsze skrzypce.

W rolę Płatonowa wciela się Krzysztof Olchawa. Aktor w umiejętny sposób ukazuje uczucia targające głównym bohaterem. Raz jest powściągliwy i wyniosły, skupiony, zamyślony, innym razem przybiera maskę namiętnego kochanka. Scena, w której pozostając na podwyższeniu w głębi sceny, dyryguje pozostałymi postaciami niczym maestro orkiestrą, symbolicznie wskazuje, że właśnie on stwarza ich osobowości. Każdy z bohaterów zostaje dookreślony dopiero w zderzeniu z tytułową postacią. Olchawa jako Płatonow jest intrygujący, trzyma w napięciu. Niestety niezwykle blado i nieprzekonująco wypada przy nim młoda część zespołu aktorskiego. Godną partnerką jest dla niego jedynie Marta Ledwoń, grająca Annę Wojnicew – kobietę silną, dominującą, podobnie jak Płatonow potrafiącą doskonale manipulować ludźmi. Zarówno mężem, jak i – dzięki swym kobiecym wdziękom – tytułowym bohaterem. Mężczyźni, którzy pojawiają się koło niej, są skazani na przegraną.

Zależności pomiędzy Płatonowem a jego otoczeniem świetnie podkreślono za pomocą ruchu scenicznego, który przygotował Maciej Zakliczyński. Wszystkie postaci na początku poruszają się bezładnie, ruchy aktorów przypominają raczej rozluźnianie mięśni czy rozgrzewkę. Dopiero gdy zbliżają się do głównego bohatera (wchodząc na metalową posadzkę), gra konkretyzuje się, ruchy stają się przemyślane, wyraźnie określają osoby dramatu.

Tu niestety kończą się atuty spektaklu. Szwankuje przede wszystkim dramaturgia – z trudem budowane przez aktorów napięcie raz po raz opada. Najbardziej udała się twórcom scena obiadu – ujmuje konwencjonalnością, zamierzoną sztucznością aktorów i sposobem ukazania, w jaki sposób postaci dramatu przybierają maski.

Anna Petynia, Teatralia Lublin
Internetowy Magazyn „Teatralia” numer 50/2013

Teatr im. Juliusza Osterwy w Lublinie
Płatonow
według Antoniego Czechowa, w przekładzie Anny Lubomiry Piotrkowskiej
reżyseria: Agnieszka Korytkowska-Mazur
dramaturgia: Diana Łukasińska
scenografia: Jacek Malinowski
choreografia: Maciej Zakliczyński
kostiumy: Magdalena Dąbrowska
muzyka: Michał Jacaszek
reżyseria światła: Marek Oleniacz
występują: Marta Ledwoń, Paweł Kos, Lidia Olszak, Roman Kruczkowski, Jerzy Kurczuk, Piotr Wysocki, Przemysław Gąsiorowicz, Marta Sroka, Jerzy Rogalski, Daniel Dobosz,
Artur Kocięcki, Daniel Salman, Tomasz Bielawiec, Krzysztof Olchawa, Magdalena Sztejman-Lipowska, Wojciech Rusin
premiera: 15 grudnia 2012

fot. B. Sowa

Anna Petynia – ur. 16 września 1988 w Przemyślu. Absolwentka informacji naukowej i bibliotekoznawstwa ze specjalizacjami: kultura czytelnicza i medialna oraz teatrologia na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Publikowała w wielu gazetach studenckich, m.in. „Ofensywie”, „Głosie Humanisty”, czy „5Ścianie”. Od stycznia 2008 w redakcji „Teatraliów”. Nie tylko relacjonuje lubelskie życie teatralne, lecz także współtworzy gazety („Fora Nova”, „Na stronie”) na festiwalach teatralnych.