Obcym we własnym domu być…

Obcym we własnym domu być…

Czy można się czuć obco we własnym domu? Jakie zmiany może w nim wprowadzić pojawienie się intruza? Czy można walczyć z władzą? A jednocześnie – czy o trudnych problemach społeczno-politycznych można mówić z lekkością i bez patosu? Białoruski Teatr.doc sztuką Dwóch w twoim domu odpowiada na te pytania. Spektakl ten zaprezentowano podczas XVII Festiwalu Konfrontacje Teatralne.

Na początku poznajemy młode małżeństwo, które boryka się z prześladowaniami politycznymi. Mąż po starcie w wyborach prezydenckich z niezależnej listy zostaje skazany za nieprawomyślność wobec władzy na areszt domowy. Jednak nie odbywa się on poprzez założenie opaski na rękę czy nogę – w mieszkaniu skazańca oczekującego na właściwy proces cały czas przebywa dwóch funkcjonariuszy KGB, co prowokuje wiele sytuacji, czasem zabawnych, ale przede wszystkim takich, które do najprzyjemniejszych nie należą. Szokuje jedno – świadomość, że ta historia wydarzyła się naprawdę.

Spektakl właściwie pozbawiony jest scenografii. Głównymi elementami dekoracji są krzesła oraz tło – umieszczony na ścianie plan dwupokojowego mieszkania. To właśnie na tym projekcie aktorzy każdorazowo wskazują miejsce akcji. Wszystkie te zabiegi, czyniące przedstawienie bardziej surowym, pozwalają widzowi bardziej skupić się na opowiadanej historii.

W sztuce zachwyca przede wszystkim lekkość, z jaką aktorzy konstruują swoje role. Przestrzeń z minimalną scenografią daje im swobodę, ale potraktowana zbyt frywolnie również może okazać się niebezpieczna. Artyści jednak nie przesadzają ze środkami scenicznego wyrazu, dzięki czemu nie są ani nadto ekspresyjni, ani zbyt spokojni. Znajdują po prostu złoty środek.  Na długo w pamięć widzów zapadnie moment, gdy żona dysydenta nie wytrzymuje i robi awanturę o… kroplę moczu na sedesie. Sytuacja jest tragikomiczna, z jednej strony przezabawna, z drugiej zaś nasycona goryczą, rozpaczą kobiety, która przeistoczyła najbardziej błahe zdarzenie w dramatyczną sytuację bez wyjścia.  Trudny temat sztuki został przez autorkę scenariusza, Elenę Greminę, rozładowany humorem. Jednak głównie dzięki kreacjom aktorów i pomysłowi reżysera historia snuta na scenie pozbawiona jest patetyczności.

W finale przedstawienia, ni stąd ni zowąd, na scenie pojawia się mydlana piana, w której pląsają bohaterowie sztuki. Co ciekawe, w momencie jej pojawienia się agenci KGB jakby zdejmują zawodowe maski – zaczynają dyskutować o tym, na kogo naprawdę zagłosowaliby w wyborach. Na chwilę wszyscy stają się  jednym organizmem społecznym, który bawi się wspólnie bez podziałów politycznych czy religijnych.

Dramatyzm spektaklu dopada nas ze zdwojoną siłą zaraz po przysłowiowym opuszczeniu kurtyny. Dzieje się tak dlatego, że w pierwszej kolejności widz kupuje zabawne gagi i komizm sytuacyjny. Po opuszczeniu sali teatralnej zaczyna go jednak przytłaczać ilość pokazanych na scenie szczegółów dotyczących życia prześladowanych politycznie osób,  niesamowita rzetelność i spójność tej opowieści. Obraz społeczeństwa białoruskiego, białoruskiej inteligencji, staje się dojmująco bolesny. Tym bardziej, że Teatr.doc specjalizuje się w formie teatru dokumentalnego. Wartością spektaklu jest jego nacisk na szczegóły, zwłaszcza gdy chodzi o realia życia czy autentyczność wypowiedzi. Momentami miałam wrażenie oglądania filmowych kadrów z telewizyjnych wiadomości.

Janusz Opryński, dyrektor Konfrontacji, po raz kolejny postawił na spektakl, który opowiada ważną, współczesną historię. Spektakl polityczny o trudnym życiu powszednim naszych sąsiadów, spektakl, który prowokuje do myślenia i bardzo odważnie mówi o problemach społecznych. Teatr.doc pokazuje na scenie kawałek codzienności, z którą przychodzi się zmagać wielu Białorusinom. Tym mocniej oddziałuje on na wyobraźnię, im bardziej człowiek zdaje sobie sprawę z tego, że powstał na kanwie faktów.

Anna Petynia, Teatralia Lublin
Internetowy Magazyn „Teatralia” numer 38 

 XVII Festiwal Konfrontacje Teatralne, Lublin 13-20 października 2012 

Teatr.doc Białoruś

Dwóch w twoim domu

autorka: Elena Gremina
badania i wywiady: Ekaterina Bondarenko, Talgat Batalov, Aleksandr Rodionov
dyrektor artystyczny: Mikhail Ugarov
reżyseria: Talgat Batalov
choreografia: Aleksandr Andreyashkin
scenografia: Vladimir Bagramov
muzyka: Johannes Burström, Zoya Garina
projekcje wideo: Andrey Stadnikov
światło i dźwięk: Anton Taishihin
występują: Oleg Kamenschikov, Maxim Kurochkin, Aleksey Maslodudov, Sergey Ovchinnikov, Irina Savitskova
produkcja: Teatr.doc, Baltic Circle Festival, Krakowskie Reminiscencje Teatralne, Kanuti Gildi SAAL, SPIELART Festival Munich, Brut Wien, Archa Theatre, International Theatre Festival Divadelna Nitra