Nowoorleański kocioł (Tramwaj zwany pożądaniem)

Nowoorleański kocioł (Tramwaj zwany pożądaniem)

Spektakl Teatru Ateneum jest jak wehikuł czasu, który przenosi do Nowego Orleanu lat 50. Kipi od uczuć, dławi się kurzem, oblepia zmysły lepkim potem.

Tramwaj zwany pożądaniem Tennesseego Williamsa to sztuka, której nie trzeba reklamować. Rzecz zapadła głęboko w serca miłośników teatru, zyskując miano dzieła klasycznego. W Polsce możemy ją obejrzeć po raz kolejny, a do repertuaru Teatru Ateneum wraca po ponad półwiecznej nieobecności. Dramat napisany w latach 50. nie traci na aktualności. To zasługa nie tylko ponadczasowego tematu i kunsztu pisarskiego Williamsa, lecz także nowego przekładu autorstwa Jacka Poniedziałka. Współczesny, wyrazisty i pełen ekspresji język wciąga w sam środek akcji, silnie angażując emocjonalnie

Tramwaj zwany pożądaniem w reżyserii Bogusława Lindy to spektakl, który pochłania, zagarnia do środka. Wydarza się między aktorami a widzami coś, co zwykliśmy nazywać magią teatru. Zapominamy o przysłowiowej czwartej ścianie, oddzielającej scenę od widowni, o umowności sztuki i wszystkich konwencjach, które się za nią kryją. Kiedy Stanley otwiera wieczorem okno, z zewnątrz dobiegają do nas dźwięki cykad, dzięki sugestywnej grze aktorskiej odczuwamy doskwierający upał, duszność miejsca, dociera do nas zapach rozlewanego alkoholu. Emocje buzują, gęstnieją, stają się częścią podglądanej przez nas rzeczywistości. Bohaterowie są tu wielowymiarowi, to postaci z krwi i kości. Aktorzy niczego nie udają, rezygnują z prostych, teatralnych klisz odwzorowujących emocje na rzecz bardziej wyrafinowanych środków wyrazu. Na uwagę zasługuje Blanche, główna postać (Julia Kijowska). To bohaterka tragiczna, pełna sprzeczności, a przy tym wrażliwa na otaczający świat, jego piękno i brzydotę, zaczytująca się w literaturze, wykształcona i zagubiona neurasteniczka. Kijowska wygrywa wszystkie tony tej skomplikowanej postaci – raz jawi się jako kobieta lekkich obyczajów, innym razem jako nierozumiejąca szarej rzeczywistości przedstawicielka klasy wyższej, w końcu jako wrażliwa kobieta, odtrącona przez społeczeństwo, z odciśniętym na duszy piętnem tragicznej miłości.

W spektaklu toczą ze sobą walkę dwa żywioły – męskość i kobiecość – zdefiniowane przez kulturę i funkcjonujące w patriarchalnym systemie wartości. W świecie dramatu Williamsa to mężczyźni wyznaczają prawa i reguły gry, kobiety mają się im bezwzględnie podporządkować, w przeciwnym razie czeka je społeczny ostracyzm. Blanche próbuje złamać schemat kobiety zniewolonej, za co spotyka ją kara. Losu głównej bohaterki nie zmienia również kochająca siostra, która, choć próbuje zachować resztki niezależności, w końcu poddaje się i podporządkowuje decyzjom męża. Stanley (Tomasz Schuchardt) to kolejna zasługująca na uwagę kreacja aktorska. W tej postaci ogniskuje się nieokiełznana namiętność oraz prymitywne prawo silniejszego, bezwzględnie obowiązujące na terytorium świata przedstawionego w dramacie. Stanley w tej odsłonie jest oślizgłym osiłkiem, typem wodza – tyrana, którego się szczerze nie znosi. Schuchardt jest przekonujący i wyrazisty.

Klimatu przedstawienia dopełnia świetna bluesowa muzyka rodem z południa Stanów Zjednoczonych. Zaprojektowana przez Jagnę Janicką scenografia oddaje charakter lat 50. Dzięki niej wchodzimy do wnętrza jednego z ciasnych mieszkań klasy robotniczej, zamieszkującej Pola Elizejskie Nowego Orleanu. Kolejnym realizacyjnym smaczkiem jest scena tańca w parnym deszczu zakochanego w Blanche Mitcha (Bartłomiej Nowosielski). Bogusław Linda po raz kolejny sprawdził się w roli reżysera, tworząc atrakcyjne przedstawienie, z realizacyjnym rozmachem, choć podszyte goryczą. To wszystko sprawia, że sztuka zostaje pod powiekami jeszcze długo po opuszczeniu teatru.

Anna Galewska, Teatralia Warszawa
Internetowy Magazyn „Teatralia”, numer 92/2014

Teatr Ateneum w Warszawie
Tennessee Williams
Tramwaj zwany pożądaniem
reżyseria: Bogusław Linda
scenografia: Jagna Janicka
ruch sceniczny: Jarosław Staniek
światło: Katarzyna Łuszczyk
asystent reżysera: Bartłomiej Nowosielski
obsada: Julia Kijowska, Tomasz Schuchardt, Paulina Gałązka, Bartłomiej Nowosielski, Tadeusz Borowski, Jan Jagna Tomaszewski, Katarzyna Łochowska, Ewa Telega, Tomasz Kozłowicz, Szymon Milas
premiera: 27 lutego 2014
fot. Bartek Warzęcha