Co nowego dla młodzieży – o tożsamości w dwóch wymiarach

Podczas trwającego w dniach 10-16 grudnia przeglądu teatrów dla dzieci i młodzieży Co nowego?, organizowanego przez Miejski Teatr Miniatura we współpracy z Gdańskim Teatrem Szekspirowskim, przedstawiono sześć spektakli. Spośród tych skierowanych dla widzów starszych i młodzieży na uwagę zasługują szczególnie dwa z nich, gdański Remus i Męczennicy – kooprodukcja Teatru w Wałbrzychu i Teatru Współczesnego w Szczecinie. Oba w różny, ale niezwykle ciekawy sposób, dotykają problematyki tożsamości człowieka, pokazując ją w obliczu rozpadu, dezintegracji i prób poszukiwań zakorzenienia.

Remus w adaptacji Romualda Wiczy-Pokojskiego i reżyserii Remigiusza Brzyka to barwna opowieść o losach tytułowego bohatera, który podróżując przez świat, musi stawić czoła wielu przeciwnościom, symbolicznie ukazanych przez Strach, Trud i Nie Warto. W powieści Aleksandra Majkowskiego realizm płynnie przechodzi w baśniowość, koegzystencja tych dwóch uniwersów daje przedpole ku temu, by walce Remusa nadać charakter mityczny, symboliczny i przenieść w wymiar opowieści-metafory o poszukiwaniu tożsamości przez człowieka. Próba samookreślenia dokonuje się tutaj w akcie wyboru. Odrzuceniu pokus materialnych i zwrocie ku tradycji, korzeniom, lokalnej kulturze, w tym przypadku kaszubskiej.

Wkład aktorski w realizację przedstawienia to połowa jego sukcesu. Druga tkwi w koncepcji scenograficznej autorstwa Moniki Ostrowskiej i Katarzyny Skoczylas. Wpisany w nią minimalizm napotyka bogactwo pomysłów i rozwiązań (aktorzy operują ciekawie zaprojektowanymi manekinami, zgrabnie przchodząc ze sfery dosłowności do symboliki rekwizytów), wśród których makijaż aktorów i ich stroje są bodażje najbardziej inspirujące. Wymalowana na twarzach płynąca woda w zetknięciu z barwą kostiumów sugeruje ową płynność, wartkość i powtarzalność opowieści snutej na scenie w opozycji do bieli niepamięci i zapomnienia.

Spektakl Męczennicy teatrów wałbrzyskiego i szczecińskiego przynosi rewelacyjny aktorsko traktat o zagubieniu człowieka, poszukiwaniu integracji w różnych formach fanatyzmu z lekkim słodko-gorzkim zabarwieniem humoru i ironii. Sztuka Mariusa von Meyerburga to szermierka słów, argumentów i racji matki, grona pedagogicznego, księdza i rówieśników z Benjaminem Südelem – nastolatkiem, który próbując zaznaczyć swoje „ja” w społeczności wybiera drogę fanatyzmu religijnego. Idąc traktem ortodoksji, wykrzywia spiralę przyjętej ideologii do momentu powzięcia zamiaru zbrodni na Erice Roth – nauczycielce, która wchodzi w dyskurs z uczniem i próbuje odwieść go od tak wypaczonych poglądów na świat. Sama jednocześnie staje się ofiarą kolejnej bolączki współczesności – wykoślawionego i źle ukierunkowanego liberalnego podejścia dorosłych wobec swych wychowanków. Akt przybicia sobie stóp gwoździami do podłogi szkolnej klasy to krzyk niemożności wyjścia z pułapki, ideologicznego potrzasku. Brawa należą się tu właściwie wszystkim artystom występującym na scenie, jednak żarliwy dyskursywnie duet: uczeń – nauczycielka, w osobach wyrazistego artystycznie Konrada Bety i świetnie poprowadzonej kreacji Sary Celler-Jezierskiej, zapada w pamięci szczególnie.

Oba spektakle bardzo ciekawie obrazują zjawisko tożsamości narracyjnej, konstruowanej za pośrednictwem samej opowieści. Wielogłosowość Remusa, przedstawienie profilu charakterologicznego protagonisty służy procesowi scalania postaci i odbywa się ono w akcie nadbudowywania, nakładania kolejnych warstw historii, wydarzeń, znaczeń z nim związanych. Z kolei polifonia w Męczennikach staje się źródłem dezintegracji głównego bohatera. Poszukiwanie cudzych narracji i przyjmowanie ich jako swoje jest aktem mistyfikacji, a konfrontacja z Innym – postacią nauczycielki wcale nie przynosi oczekiwanej zmiany, rewaloryzacji tożsamości. Zaprezentowana na gdańskiej scenie lekcja o sobie samym zafundowana przez oba projekty teatralnie jawi się jako niezmiernie cenna nie tylko dla młodszej części widowni.

Anna Kołodziejska, Teatralia Trójmiasto
Magazyn Internetowy „Teatralia” numer 121/2015

Przegląd teatru dla dzieci i młodzieży Co nowego?, Gdańsk, 10-16 grudnia 2014

Miejski Teatr Minitura w Gdańsku

Remus

na podstawie Życia i przygód Remusa Aleksandra Majkowskiego

tłumaczenie: Lech Bądkowski
adaptacja i dramaturgia: Romuald Wicza-Pokojski
reżyseria: Remigiusz Brzyk
opieka scenograficzna: Katarzyna Zawistowska
asystentki reżysera ds. scenografii: Monika Ostrowska, Katarzyna Skoczylas
muzyka: Adrian Jerzy Amrugiewicz

obsada: Jakub Ehrlich, Edyta Janusz-Ehrlich, Jacek Gierczak, Agnieszka Grzegorzewska, Wioleta Karpowicz, Jacek Majok, Hanna Miśkiewicz, Jadwiga Sankowska, Wojciech Stachura, Joanna Tomasik, Krystian Wieczyński

ze specjalnym udziałem Danuty Stenki

skrzypce: Jadwiga Sankowska

premiera: 25 października 2014

fot. Piotr Pędziszewski

***

Teatr w Wałbrzychu w kooperacji ze Współczesnym Teatrem w Szczecinie

Marius von Mayenburg

Męczennicy
przekład: Elżbieta Ogrodowska-Jesionek
reżyseria: Anna Augustynowicz
scenografia: Marek Braun
kostiumy: Wanda Kowalska
muzyka: Jacek Wierzchowski
reżyseria światła: Krzysztof Sendke

obsada: Konrad Beta, Sara Celler-Jezierska, Maria Dąbrowska, Rafał Kosowski, Barbara Lewandowska, Maciej Litkowski, Filip Perkowski, Czesław Skwarek

premiera: 11 października 2014