Czytam nuty, by wejść w muzyczną przestrzeń, poznać ją i… usłyszeć!

Bogaty, zróżnicowany język muzyczny, złożony z wielu odmiennych elementów, od wieków zmienia się z wraz kolejnymi pokoleniami. I choć kompozytorzy i muzykolodzy w rozmaity sposób próbują zwerbalizować muzyczne koncepcje, prawda przekazu tkwi w samej muzyce, zawartej w znakach i symbolach. Pozostawiony na pięcioliniach martwy zapis czeka na wskrzeszenie, na twórczy dotyk wprawiający cząsteczki w ruch… również głosem – najstarszym i najnaturalniejszym instrumentem, jakim dysponuje człowiek.

Muzyka jest sferą spotkań. Oferuje możliwość obcowania z szeroko rozumianymi pięknem i sztuką. Pozwala też dotknąć innych, nieznanych światów, odznaczających się zindywidualizowaną formą, poetyką i narracją, właściwymi danemu twórcy. Poddana analizie, usystematyzowana w serii pojęć, definicji i reguł, posługuje się swoistym językiem nut, figur rytmicznych i rozmaitych oznaczeń, wciąż wymykając się jednostronnej i ostatecznej ocenie. Mimo że alfabet nutowy jest muzykom dobrze znany, dzieła Pergolesiego, Mozarta, Wagnera, Debussy’ego czy Lutosławskiego, tak różne, brzmią inaczej… Wnikanie w muzyczną partyturę to jak czytanie Eurypidesa, Shakespeare’a czy Tolkiena – każdy z nich konstruuje własną, oryginalną narrację. Zatem zetknięcie z dziełem w postaci czystego zapisu nutowego można porównać do lektury dramatu czy powieści. Oczywiście, wystarczające może się okazać słuchanie nagrań (na wzór audiobooka), ale wówczas właściwe poznanie utworu stanie się niemożliwe. A takie rendez-vous jest nadzwyczaj inspirujące i przecież nie do zastąpienia! Niestety, na lekcjach kształcenia słuchu do solfeżu lub czytania a prima vista uczniowie szkół muzycznych dość często odnoszą się z niechęcią…Interesującą inicjatywą, mającą na celu radykalną zmianę tego stanu rzeczy oraz rozpowszechnienie praktyki czytania nut głosem przez uczniów i pedagogów polskiego szkolnictwa muzycznego, jest organizowany już od 2008 roku przez Zespół Państwowych Szkół Muzycznych im. Mieczysława Karłowicza w Krakowie Ogólnopolski Konkurs Czytania Nut Głosem dla uczniów szkół muzycznych II stopnia. Tegoroczna, szósta już edycja odbędzie się w dniach 21–23 listopada 2013. Pomysłodawczynią, koordynatorką konkursu oraz przewodniczącą jury jest Jadwiga Hodor – wybitny pedagog (Zespołu Państwowych Szkół Muzycznych im. M. Karłowicza w Krakowie), teoretyk muzyki, doktor nauk humanistycznych, autorka licznych publikacji z zakresu teorii muzyki (Od interwału do melodii atonalnej. Materiały do kształcenia słuchu), filozofii kultury i pedagogiki (ważne materiały oraz sympozja poświęcone muzyce XX wieku, m.inJęzyk muzyczny i jego współczesne kody), biografka Bogusława Schaeffera, wieloletnia konsultantka metodyczna Centrum Edukacji Artystycznej i ekspertka Ministerstwa Edukacji Narodowej. Od lat związana z krakowskim środowiskiem dydaktycznym, z oddaniem i entuzjazmem poświęca się działalności pedagogicznej. W swojej pracy dr Jadwiga Hodor nie tylko dba o rozwój sprawności i umiejętności muzycznych, lecz także zabiega o kompetencje intelektualne i osobowościowe swoich uczniów, stymulując ich do działania i intensywnego zgłębiania pasji. Podążając konsekwentnie obraną ścieżką dydaktyczną, wciąż odnawia i weryfikuje swoje metody nauczania, dostosowując je do aktualnych możliwości i zdolności uczniów. W 2001 roku z inicjatywy mgr Lidii Skrzyniarz, starszego wizytatora Centrum Edukacji Artystycznej Regionu Krakowskiego, Hodor stworzyła całościowy program badania poziomu i jakości nauczania kształcenia słuchu (w tym także czytania nut głosem) w szkołach muzycznych I i II stopnia.

Ogólnopolski Konkurs Czytania Nut Głosem stanowi istotną część tego programu. Jadwiga Hodor, dzieląc się swoim doświadczeniem z innymi (wykłady, konferencje, liczne warsztaty metodyczne z kształcenia słuchu połączone z prowadzeniem lekcji otwartych), zwraca szczególną uwagę na potrzebę i skuteczność czytania nut głosem a prima vista w kształceniu słuchu muzycznego – praktyki z bliżej niewyjaśnionych przyczyn zaniedbywanej zarówno przez uczniów, jak i pedagogów. Głównym celem kształcenia muzycznego jest rozwijanie wyobraźni uczniów, ich pamięci muzycznej, wrażliwości na zjawiska intonacyjne (wysokość dźwięku), metrorytmiczne, harmoniczne i tembrowe (barwa dźwięku), a więc elementy umożliwiające kompetentny odbiór i wzorową interpretację kompozycji. Sprawdzianem powyższych umiejętności, a tym samym idealnym materiałem do ich kształtowania, okazuje się systematyczne i świadome czytanie nut głosem, począwszy od szkolnych solfeży, aż po złożone i wymagające utworów solistycznych partytur chóralnych i orkiestrowych, tonalnych i atonalnych. Poza tym ten typ działania służy wypracowaniu koncentracji, dyscypliny, refleksu oraz precyzji wykonywanych czynności, rozwijając tym samym ogólne intelektualne predyspozycje młodego człowieka. Nic jednak nie pobudza młodzieży do nauki tak silnie i skutecznie, jak owocne przezwyciężanie własnych słabości i zdrowa rywalizacja! W 2001 roku – pod patronatem Lidii Skrzyniarz oraz Witolda Malinowskiego, dyrektora Zespołu Państwowych Szkół Muzycznych im. M. Karłowicza w Krakowie – odbył się pierwszy Regionalny Konkurs Kształcenia Słuchu dla uczniów szkół muzycznych I stopnia, prowadzony przez dr Jadwigę Hodor. Ziarno zostało zasiane. W latach 2003–2007 Regionalne Konkursy Czytania Nut Głosem, powoływane każdego roku z ramienia CEA (w listopadzie), odbywały się dla uczniów szkół muzycznych II stopnia. Wzbudzając coraz szersze zainteresowanie, konkursy przyciągały coraz więcej utalentowanej młodzieży z różnych zakątków Polski (Kraków, Katowice, Tarnów, Opole, Gdańsk, Krzeszowice, Miechów, Jelenia Góra, Szczecin, Warszawa, Gorzów Wielkopolski itd.). Od 2008 roku konkurs może się poszczycić mianem ogólnopolskiego. Reprezentuje on z roku na rok coraz wyższy poziom uczestników (zwłaszcza w II etapie), którzy wykazują się imponującą paletą umiejętności ze względu na skomplikowany i wymagający materiał konkursowy, stanowiący wysoką poprzeczkę nawet dla biegłych finalistów. Przedsięwzięcie Jadwigi Hodor stanowi ponadto idealną okazję do wymiany doświadczeń między pedagogami, którzy mogą zaprezentować osiągnięcia dydaktyczne za pośrednictwem swoich podopiecznych-konkursowiczów.
Ogólnopolski Konkurs Czytania Nut Głosem z każdą kolejną edycją zyskuje zainteresowanie uznanych specjalistów w dziedzinie teorii i kształcenia słuchu. Obok stałych członków jury (w składzie: przewodnicząca dr Jadwiga Hodor, mgr Marcin Pałka, mgr Łukasz Mateja) zasilały je również m.in. mgr Grażyna Kowalczyk, mgr Teresa Frączkiewicz-Kirkov (krakowska Akademia Muzyczna), prof. dr Alina Kowalska- Pińczak (w latach 1999–2005 dziekan Wydziału I Kompozycji i Teorii Muzyki; do 2006 kierownik Zakładu Kształcenia Słuchu Instytutu Teorii Muzyki w Akademii Muzycznej im S. Moniuszki w Gdańsku) oraz dr Agnieszka Draus (adiunkt w Katedrze Teorii i Interpretacji Dzieła Muzycznego Akademii Muzycznej w Krakowie, członek Sekcji Muzykologów Związku Kompozytorów Polskich, dyplomowany nauczyciel przedmiotów ogólnomuzycznych w Państwowej Szkole Muzycznej II st. im. Władysława Żeleńskiego w Krakowie, wiceprezes Fundacji Pro Musica Bona).

Eliminacje przebiegają w dwóch etapach i kończą się koncertem galowym z udziałem Chóru i Wokalnego Zespołu Kameralnego ZPSM im. M. Karłowicza w Krakowie pod batutą Marka Kluzy i zaproszonych artystów (ubiegłorocznym gościem była sopranistka Ilona Szczepańska). W skład zespołu organizacyjnego VI OKCzNGł wchodzą: Jadwiga Hodor, Marcin Pałka, Łukasz Mateja, Agnieszka Głowa-Łobodzińska, Mariola Gruza i Bożena Pławecka.Pracowitość, kompetencja, wytrwałość i entuzjazm organizatorów sprawiają, że ranga Ogólnopolskiego Konkursu Czytania Nut Głosem dla uczniów szkół muzycznych II stopnia nieustannie wzrasta. Uczestników przyciągają perfekcyjne, profesjonalne przygotowanie konkursu oraz jego przyjazna i pogodna atmosfera. To jedyne tego typu przedsięwzięcie w skali krajowej. Miejmy nadzieję, że wydarzenie to pozwoli odkryć jeszcze niejeden talent oraz skutecznie zachęci młodych muzyków do przedzierania się z pasją i radością przez gąszcz rozmaitych pozycji literatury muzycznej.

Informacje na temat konkursu (regulamin, karta zgłoszenia, adresy proponowanych miejsc noclegowych, lista uczestników, przebieg, wykaz laureatów) znajdują się na stronie internetowej Zespołu Szkół Muzycznych im. Mieczysława Karłowicza w Krakowie: http://info.zpsmuz.pl.

Magda Bałajewicz